Op de grens


Sien heeft weer een verrassende Hemelvaart tocht gepland. Dit jaar staat Borkum op het programma. Na vorig jaar Noordpolderzijl niet gehaald te hebben zou dit een voor de hand liggend startpunt geweest zijn. Maar Sien kiest voor Eemshaven - Simonszand - Borkum - Neu Westeel (wat?, waar?) - Eemshaven. Moeilijke getijde berekeningen met stukjes stroom tegen en met opkomend water over wantij. Niet rechttoe rechtaan dus, maar daardoor opeens een stuk interessanter. Tochtgenoten zijn verder Rob, Mark, Grietje, Daan en Willie.


Donderdag 24 mei (Eemshaven - Simonszand)
Rottum: NO-3/4, in de middag 4/5. Matig, oplopend goed zicht
In Eemshaven begint het gelijk al met een omleiding in verband met wegraces. Gelukkig kunnen we, onder politiebegeleiding, een trailer helling bereiken. Daan heeft zijn zelfgebouwde houten kajak bij zich. Sien is hier helemaal niet blij mee, omdat dit ook de eerste keer is dat hij ermee op zee gaat. Het is zeer zonnig, maar koud door de wind. We vertrekken om 12:30. Het water is aardig hobbelig, waardoor Daan zijn kajak gelijk goed kan uitproberen. Hij draait zelfs even om, om te kunnen surfen. De kajak vaart blijkbaar goed, gelukkig maar. Om weinig tegenstroom te hebben varen we buiten de geulen op ondiep water. Om 14:15 zijn zitten we tussen de twee fakkel torens en de VR boei. Om 15:00 op het wantij. We hebben flinke wind van opzij. Tempo is niet zo hoog. De zon is inmiddels verdwenen en in de verte komt een donker wolkendek ons tegemoet. Ik heb mijn zomer jack aan en begin het aardig koud te krijgen. Om 15:35 zijn we ter hoogte van Noordpolderzijl. Nu komen we steeds meer in de wind en golven. Om 16:25 bij de ZOL-13 / RG-8. Sien vaart dicht langs platen, uit het ruwe water in de geul. Ik wil graag wat meer vaart en vaar midden in de geul. Dat heeft weinig zin, want ik hoef nauwelijks te peddelen. Ik krijg het alsnog weer koud. Als de afstand tot de groep te groot dreigt te worden ga ik weer bij de groep varen. Om 17:30 komen we aan op Simonszand. Iets verderop staat al een tentje van twee kajak vaarders. Aan de andere kant staat nog een tentje, vermoedelijk van wadlopers. De karretjes komen goed van pas. Nu we met laag water aangekomen zijn is het een heel eind lopen en karren naar het droge gedeelte. Nadat de tenten staan zet ik mijn windschermpje op. Helaas is er maar één windschermpje. Door de wind is het zonder beschutting erg onaangenaam. Daan gaat snel onder zeil. Hij moet nog wat slaap inhalen. Ik heb weinig hout zien liggen, maar desondanks groeit een stapel hout snel aan. Een onvermijdelijk kampvuur is het gevolg. Helaas moet ik mijn windscherm twee keer verzetten omdat door wind wervelingen het vuur wel erg dichtbij komt en iedereen in de rook zit. Als het vuurtje tot normale proporties is weg gebrand kunnen we toch nog even relaxed en uit de wind napraten. Hoog water (springtij) is om ongeveer 00:30, maar dit is iets lager dan vanmiddag. Ik neem niet de moeite om dit verder te controleren.

Vrijdag 25 mei (Simonszand - Borkum)
Deutsche Bucht: NW-5, nord drehend, abnehmend 3/4
Südwestliche Nordsee: NO-5, abnehmend 4
Rottum: NO-3/4
Het water blijkt tot aan de haringen van de tent van Rob te zijn gekomen. Het weerbericht is goed genoeg om een poging te wagen via de Noordzee naar Borkum te geraken. Enkelen, waaronder ik, zijn toch weer behoorlijk laat met inpakken. In plaats van 06:45 wordt het 07:00 voordat we op het water zitten. Weer moeten we een stuk door zeer ondiep water ploeteren. Het is al gekenterd en we hopen na de oversteek van de geulen dicht langs Rottumerplaat tot op de Noordzee te varen, vanwaar we weer stroom mee krijgen. Bij Rottumerplaat aangekomen stelt Sien een korte pauze voor. Het is opkomend water en in de verte zien we de (verbods?) bordjes al staan. Het water komt snel op. We bespreken om 08:00 nogmaals het strijdplan. Omdat we sterke stroming in de geul bij Borkum verwachten willen we eerst een stuk de Noordzee op tot we vlakbij de scheepvaart route zijn. De boei H-9 vormt een aardig doel, zodra we hem kunnen zien tenminste. Er staat namelijk een behoorlijke deining. De lage, 60cm hoge branding, valt nog mee. Tenminste nadat ik onderweg mijn kaart en GPS nog extra geborgd heb. Hoe vaak ik dat niet vergeet als ik de branding in vaar? Naarmate we verder uit de kust varen worden de golven hoger. Gelukkig breken ze 'langzaam' en met relatief weinig kracht. Op een gegeven moment zijn we volledig 'committed'. Met timing wordt voorkomen dat je gepakt wordt door een golf. Zodra ik de H-9, af en toe, in het vizier heb roep ik tegen iedereen de koers ernaar toe. Ik laat mij vervolgens weer wat zakken. Sien vaart achteraan en ik hoop dat mijn initiatief haar goedkeuring heeft. Het wordt nog spannend ook. Alhoewel er nog reddingen mogelijk zijn (af en toe brekers) moet ik er niet aan denken dat iemand om zou gaan. Ik maak nog een verkeerde inschatting met een steil opbouwende golf. Ik denk dat ik het met hard peddelen redt voordat hij breekt. Helaas breekt ie als ik er midden op zit. Een enorme klap op de borst is het gevolg. De kajak is gelukkig zo zwaar en had zoveel momentum, dat ik erdoor heen kom. Ter hoogte van de H-9 hebben we het ergste gehad. We zijn nu dicht bij de vaargeul en twee zeemijlen uit de kust van Rottumeroog. We kunnen nu een oostelijke koers varen. Omdat we bang zijn het zeegat ingezogen te worden wordt het koers 060. Op de Huibertplate staan enorme clapotis brekers. Bij noordoostelijke wind wordt dit gedeelte behoorlijk afgeschermd door de ondiepten van de Ballonplate en de Huibertplate. Eigenlijk is deze route pas met windkracht 3 en weinig deining echt veilig te bevaren. Nu was het kantje boord. Daan heeft in ieder geval zijn kajak extreem uitgeprobeerd. We zien maar één vrachtschip de Noordzee op varen. We mogen gedurende drie kwartier varen maar 2 zeemijlen naar het zuiden weggezet worden om de haven van Borkum nog te kunnen halen. We houden goed hoogte en het lukt zelfs de geul over te steken bij 17/A1. Onverwacht komt hiermee het strand van Borkum binnen bereik. Om 10:15 landen we op Borkum. Gadegeslagen door een non. Ze heeft ons een hele tijd gevolgd en raakt er maar niet uitgevraagd en uitgesproken over. Hier dan een verdiende pauze tot 11:45. Nu krijg ik de leiding om ons veilig naar de beloofde 'grazige weiden van Borkum' te leiden. De strekdam is niet te herkennen, maar toch ga ik er maar vanuit dat ik pas bij het baken richting haven kan varen. De gele tonnen onderweg hebben hun verflaag verloren; ze geven 'Sperrgebiet', een droogvallend Zone-I natuurgebied, aan. Het baken markeert inderdaad de strekdam. De strekdam is alleen zichtbaar door kleine brekertjes erop. Omdat we morgen net na laag water vertrekken wil ik eerst de jachthaven verkennen. In de grote 'Schutzhafen' kan alleen met een redelijke waterstand makkelijk in- en uitgestapt worden. Zodra we de haven invaren roept een man in werkkleding op een bootje: "Aan het einde van de haven linksaf kamperen!". Daar is een trailer helling en er staan al twee tentjes met drie kajaks. Uitrusting her en der verspreid en eigenaars op stap. Even later ligt er nog meer uitrusting te drogen. Geen echt mooi grasveldje, maar de berm is net breed genoeg. Uitgebreid lunchen en borrelen in de zon. Er komt nog een stel kajak vaarders aan, maar deze moeten nog verder naar het oostpuntje van Borkum. Zij hebben er al een flink eind opzitten. Vanochtend uit Norden vertrokken en via de Noordzee rond Borkum (wel met karretje afsnijden over NW zandplaat om niet in verboden zeehonden gebied te komen). Op Memmert mag je als kajak vaarder uitstappen. Kortom weer veel weetjes, terwijl ik dacht dat er zoveel verboden was. Na een biertje van Rob en, iets te herkenbare, sushi van Sien is het tijd voor een middagdutje. Opeens veel herrie van een generator die een in de haven gezonken bootje moet leegpompen. Gaat erg langzaam. Gelukkig komt de kustwacht ook nog helpen en keert de rust weer. Nare herinneringen aan een nacht met een generator in Alaska komen boven. Na het avondeten verkennen we nog het havengebied van Borkum. We lopen langs het havenkantoor van de Schutzhafen. Ik durf hier niet binnen te gaan om de mij bekende havenmeester te begroeten. Wat moet ik zeggen: "We staan lekker gratis in de jachthaven?". Het havengebied ziet er luguber uit. Grote gebouwencomplexen. Vrijwel zeker (vroeger) van de marine. De jeugdherberg lijkt een barakken kamp. Een terreintje met verboden toegang en 'Schiesswaffengebrauch'. Daan denkt aan een complot en noemt "the Riddle of the Sands". Al deze zaken zijn volgens hem duidelijk ter voorbereiding van een invasie.

Zaterdag 26 mei (Borkum - Leysiel)
Deutsche Bucht: S-3 west drehend 4
Südwestliche Nordsee: SO/S-3 west drehend 4
Het doel vandaag is Neu Westeel; een getijdenhaven zoals Noordpolderzijl. Maar eerst moeten we het wantij over. Met opkomend water wel te verstaan. We willen namelijk met hoog water aankomen in Neu Westeel. Dat betekend niet alleen een beetjes stroom tegen tot wantij, maar vooral de geultjes zoeken en hopen dat we tijdig over wantij kunnen. De trailer helling is niet bruikbaar; te laag water. Kajaks flink tillen over smal trapje op drijvende kade. Vertrek om 08:10. Het eerste stuk gaat redelijk. We kunnen geultjes volgen langs hoge wadden platen. Als we twijfelen welk geultje te nemen, helpen droogliggende rode ballen aan kettingen ons. Maar onvermijdelijk wordt het geultje steeds smaller en ondieper tot we om 09:15 vastlopen. Een halve kilometer verder zien we alweer water. Verderop 'trilt' een 'Beobachtungsplatform'. Er is een waterig zonnetje en dat geeft het geheel een bijzonder beeld van de Waddenzee. Daan en Mark willen niet wachten en sjouwen hun kajaks naar het water toe. Als zij net met de tweede kajak klaar zijn, loopt het geultje vol en kunnen we de kajaks achter ons aan slepend naar de andere kant brengen. Ik gebruik hiervoor mijn, kort afgerolde, sleeplijn. Werkt perfect. Achter ons verdwijnt het zo spannende geulenlandschap onder water. Ik ben bang dat wat wij doen illegaal is. Ik heb de 'Bestimmungen' even niet paraat. Hoe zat het ook alweer met Zone-I? Drie uur voor en drie uur na hoog water te bevaren; geulen mogen altijd bevaren worden? Na veel ploeteren zijn we om 11:00, volgens planning, op het wantij van het Randzellgat. Ik plot Neu Westeel in mijn GPS. Om 10:45 zijn we bij de SG. Door het matige zicht is het toch nog niet geheel duidelijk of we goed varen. Ik zie een meetpaal en situeer deze op een verkeerde plaats, totdat ik zie dat bij de Sluis van Leysiel er ook eentje op de kaart staat. Ondanks de GPS, of juist daarom, toch nog verwarring. Slordig navigeren, ook met GPS, is funest. Pas veel te laat ontdek ik dat de hoge mast niet bij Leysiel, maar bij Utlandshörn staat aangegeven. We varen buiten de geulen. De paar boeien die we tegenkwamen stonden niet juist meer vermeld op mijn Duitse kaarten (2000 editie). Om 13:00 bij de L-23 die nu als L-9 door het leven gaat. We varen voorbij de sluis op weg naar Neu Westeel. Het is nog twee uur opkomend water. Iedereen is best wel moe, en het is windstil en erg warm, maar het vooruitzicht van nog maar een uurtje kunnen we wel aan. Neu Westeel onderweg geplot in de GPS. Maar waarom vinden we dan het geultje niet. Het is verschrikkelijk ondiep. Als met hoogwater springtij het hier nauwelijks bevaarbaar is, hoe moet het dan morgenochtend als we tegen laag water het van vollopende geultjes moeten hebben? We komen om 14:00 bij een palen rij. Volgens de kaart zijn er twee palenrijen die de geul markeren. Het is allemaal erg ondiep. Zigzaggend probeer ik het nog, maar het is hopeloos. Keren lukt nauwelijks omdat ik vrijwel vast lig en het opkomende water mijn boeg steeds weer wegzet. Er is discussie of we wel goed zitten. Volgens Rob moeten we wat meer zuidelijk. Ik peil de sluis van Leysiel op 270 graden. Weer maak ik een denkfout waardoor ik in eerste instantie Rob geloof. Maar geen geul te vinden. Daan is wat meer noordelijk gaan varen en heeft een geultje gevonden. De bevaarbaarheid van dit gebied is erg twijfelachtig. We hebben nog een uur. Correctie factor ten opzichte van HW Helgoland is hier 2 minuten, dus om ongeveer 15:00 begint het leeg te lopen. Met de 'staart tussen de benen' weer terug richting Leysiel. Halverwege, bij een gebouwencomplex, overleggen we wat te doen. Hier zouden we, illegaal, kunnen kamperen en de volgende dag eventueel met karretjes naar de sluis van Leysiel. Als ik weer een palenrij ontwaar die er net nog niet was is er geen tijd meer voor overleg. Snel weer weg voordat we droogvallen. We willen de sluiswachter vragen of we niet bij de sluis kunnen kamperen. Rob trekt zijn kajak de kade. Hij let even niet op en stapt met de toggle nog vast aan de andere kant in het water. Hij blijft zijn kajak vasthouden. Algehele hilariteit. Gelukkig heeft hij zich niet bezeerd. Trappetje op en uitzicht op prachtige vlakke grasveldjes. Van de sluiswachter mogen, hoewel het eigenlijk een natuurgebied is, kamperen. Hij laat het toiletgebouw open. We beloven de tenten pas vanaf negen uur op te zetten en om zeven uur weer af te breken. Het is uiteindelijk andersom geworden. Een prachtige en onverwachte afsluiting van een mooie en spannende dag. We hebben er nu al drie avontuurlijke dagen opzitten. De planning voor morgen is iets minder gecompliceerd geworden, hoewel... Mark mag het uitrekenen. Mark pakt de eerst mogelijke tijd. Sien wat later. Uiteindelijk wordt het gemiddeld en wordt het 10:00. Alle versnaperingen en drankjes worden uitgestald. Drie soorten whisky, Beerenburg, Wijn en veel soorten nootjes, koekjes, ontbijtkoek. Sien heeft nog kokkels voor de liefhebbers.

Zondag 27 mei (Leysiel - Eemshaven)
Rottum: W/SW-3/4 toenemend 4/5, later motregen, matig tot slecht zicht
Niet het beste weerbericht en het is bovendien mistig. Bij vertrek worden we nog aangesproken door een zeiler uit Greetsiel. Hij vertelt dat er in Greetsiel een boeren camping is 400 meter van het water (Frau Holler). Het blijkt dat de geul bij Neu Westeel niet meer bestaat nadat er vorig jaar een dam is gestort. Om van Neu Westeel naar het wad te komen moet je nu via een kanaal, dat pas dit jaar wordt geopend, via Greetsiel en door de luis bij Leysiel. Er staat voor dit jaar een kano marathon door het kanaal gepland. Hij heeft veel meer te vertellen, maar ik moet vriendelijk blijven en toch voort. Om 09:50 liggen we te water. Het plan is om zoveel mogelijk 270 te varen totdat we de Randzell plaat bereiken. We hebben nog even stroom tegen. Ik ben een beetje bang dat we te ver zuidelijk uitkomen en wil daarom zo hoog mogelijk varen. De anderen varen aan de zuidkant van de geul in ondiepten om zo weinig mogelijk tegenstroom te hebben. Na enige afstemming varen we allemaal aan de noordkant van de geul. Als we om 11:05 even pauzeren kan ik het niet nalaten met de GPS de positie te bepalen. Precies op een klein plaatje. Erg weinig naar zuiden gezet nog. Sien denkt dat we al wat zuidelijker zitten. We besluiten de GPS alleen als controle te gebruiken. Dus nu weer uit en varen op kompas koers 270. Om 11:25 zitten we midden in de geul. We zien enige boeien in de verte, maar kunnen niet precies bepalen welke het zijn. Ook komen we enige markeringen van mosselbanken tegen. Om 11:50 bepalen we weer onze positie. In eerste instantie zonder GPS. Sien en ik zitten een halve mijl uit elkaar met onze geschatte positie. De GPS geeft uitsluitsel: precies in het midden van onze schattingen. Dit geeft goede moed voor het vervolg: een uur varen op 250. Die koers brengt ons, met een verwachte zuidoostelijke stroming, via het randje van de Randzell plaat naar de op de kaart groot afgebeelde zuid kardinaal YB. Erg ondiep water. Als Sien ontdekt dat de stroming juist noordoost is, stellen we de koers bij tot 240 graden. Het blijft erg ondiep. Het wordt vervolgens 230 graden. We varen dan 230 tot we weer wat meer water onder de kiel hebben. Volgens de kaart moet er een dieper geultje komen. We houden koers 230. Precies na een uur ontwaren we een enorm baken. Het blijkt het, klein getekende, baken Binnenrandzell te zijn. De kardinaal ligt er iets zuidelijk van. Het begint harder te waaien. En de voorspelde motregen blijkt gewone regen te zijn. Regenjacks worden aangetrokken; we drijven flink af. We verzamelen om 14:10 bij baken. Het zicht wordt nog slechter. We zien gelukkig de twee boeien 28 en 29 die de vaargeul markeren. Ze liggen dicht bij elkaar. We spreken koers 260 (?) af. De boeien zijn onze 'vluchtheuvels', waardoor we graag gedurende de oversteek hier vlakbij willen komen en blijven. Willie vaart voorop. Het gaat erg hard regenen. De boeien verdwijnen zelfs even uit het zicht. Continu kijken we uit naar scheepvaart in de geul. Bij de 28 aangekomen (13:40) lijkt alles vrij. Willie gaat ervoor. Net twee minuten in de oversteek roept Sien: "Schip!, Willie omkeren!, verzamelen bij boei!". Wat een vaag silhouet is wordt weldra een duidelijk herkenbaar, snelvarend, vrachtschip van Wagenborg. We houden positie bij de 28. Nadat het schip voorbij is, en wij ons vergewist hebben dat er niet nog een schip aankomt gaan we weer. De geul is binnen 5 minuten overgestoken. Veilig. Nu nog naar Eemshaven. Zicht uitermate slecht. Windkracht 5 tegen. Regen. We beulen op 250. We verlijeren netjes langs een aantal boeien van Dukegat Reede. We zien het vasteland niet, maar komen vermoedelijk iets te hoog, maar wel veilig, uit. We komen uiteindelijk 1 mijl te ver noordelijk van Eemshaven uit. We dobberen het laatste stukje naar de haven. Perfect genavigeerd. Ook zonder GPS valt er perfect te varen. Om 14:40 bij het havenhoofd van Eemshaven. Even gerold zolang het nog zee mag heten. Om 14:55 terug bij trailer helling. Ervoor nog uitgebreide natte oefeningen. Daan lukt het niet volledig om te gaan met de houten kajak. Het klaart een beetje op en we kunnen droog omkleden en uitpakken.We kijken, vermoeid, terug op een prachtig weekend. Een ervaring om nooit te vergeten. Nu nog wel drie en een half uur terug met de auto. Dat wil zeggen Wilie rijdt en houdt dit ook nog eens vol.


Bijlage 1 : Getijdegegevens - tabel

Delfzijl, May 2001
DayHWcmLWcm
Th2401:3635307:5810
14:0635120:2313
Fr2502:1635008:4114
14:3535321:0811
Sa2602:5634609:2320
15:1635521:4912
Su2703:4134010:0328
15:5635622:3117
Mo2804:2633110:4137
16:3435423:1623

Helgoland, May 2001
DayHWcmLWcm
Th2401:1627008:04-10
13:3427020:25-10
Fr2501:5527008:43-10
14:1427021:08-20
Sa2602:3927009:24-10
14:5827021:52-20
Su2703:2626010:070
15:4327022:39-10
Mo2804:1525010:5310
16:3227023:320


© A.M. Schoevers